आज सिथी नखाः पर्व मनाउँदै
बसन्त ऋतुको आगमनसँगै हावा हुरी चल्छ । बोट विरुवाहरुका परागसेचन हुन्छ । प्रि मनसुन पनि सुरु हुन्छ अर्थात पानी पर्न नि थाल्छ । तब बोट विरुवामा पालुवा पलाउँदै हरावरा हुन थाल्छ । ठीक यसै बेला माघ, फार्गुण, चैत्रको सुखा समयले सुकेका पानीका श्रोतहरु वा मुहानहरु पनि भरिन थाल्छ । यसै मनसुन वा प्रकृतिलाई आत्म साथ गर्दै नेवार समुदायले आज सिथी नखाः पर्व मनाउँदै पानीका श्रोतहरुलाई संरक्षण गर्ने चलन छ ।
सिथी नखाःको अवसरमा कृषकहरुले रोपाईकालागि कुलोहरु समेत मर्मत सम्भार गर्ने चलन छ भने घर आगँनमा रहेका इनार, कुवा, ढुंगेधारा सहित पानीका परम्परागत श्रोतहरुलाई स्थानीय जनताको सामूहिक प्रयासमा सरसफाई गरिन्छ । करिव २०।३० फिट गहिरो ईनारमा रहेको पुरानो पानी फालेर फोहर मैला सरसफाई गर्दै पानीको श्रोत संरक्षण गर्ने परम्परा रहि आएको छ । यसै दिनलाई सिथी नखाः पर्वको रुपमा मानिन्छ । सिथी नखाःलाई कतिपयले सिटैमा आएको वा मनाएको पर्वकोरुपमा भन्ने चलन रहेपनि यस पर्वको विशेष महत्व छ ।
सिथी नखाः नेवार समुदायको वर्षको अन्तिम पर्वको रुपमा लिने चलन छ । यसपर्व मनाउन विहान देखि भक्तजनहरु नुवाईधुवाई वा सरसफाई गर्दै वः (बारा) र चटामारी पकाएर खाने चलन छ । वः का विभिन्न परिकार छन् । वर्ष दिनमा घर घरमा वः पकाएर खाने दिन सिथी नखाः हो । साँझतिर ईनार सरसफाई गर्ने चलन छ । आजकै दिन वर्षा र सहकालका देवता बुङ्ग द्यः (करुनामय) अर्थात रातो मच्छिन्द्रनाथ जात्रा अन्तर्गत जावला खेलमा भोटो देखाउने जात्रा हुने भएकाले आज सरकार उपत्यकाकालागि सार्वजनिक विदा पनि दिएको छ ।
