मध्यपुरका मेयर मदन सुन्दर श्रेष्ठलाई मातृभाषा प्रेमीहरुको ध्यानाकर्षण पत्र

२०७८ जेठ ३१ गते, सोमबार

श्री मदनसुन्दर श्रेष्ठज्यू

प्रमुख मध्यपुर थिमि नगरपालिका

भक्तपुर

विषयः स्थानिय पाठ्यक्रममा नेपालभाषा विषय अनिवार्य गराउने सम्बन्धमा ।

महोदय,

उपरोक्त सम्बन्धमा मध्यपुर थिमि नगरपालिकाले स्थानिय संस्थागत र सामुदायिक विद्यालयस्तरीय पाठ्यक्रम बनाएर विगत दुई वर्ष अघिदेखि लागू गरेको प्रशंसनीय छ । यसलाई मध्यपुर थिमि नगरपालिकाले शिक्षा क्षेत्रमा हासिल गरेको उपलब्धिको रुपमा लिएका छौं । त्यसको लागि तपाइँ लगायत पाठ्यक्रम निर्माण समितिका संयोजक रामकृष्ण दुवाल, सदस्यहरु सूर्य भण्डारी तथा चरण केशरी श्रेष्ठ धन्यवादका पात्र हुनुहुन्छ । पाठ्यक्रम बनाउन गरिएको सुझाव संकलनदेखि आवश्यक तयारीको लागि भूमिका निर्वाह गर्ने सम्पूर्ण महानुभावहरु पनि धन्यवादका पात्र हुन् ।

मध्यपुरको पाठ्यक्रममा भूगोल, इतिहास र पर्यावरणलाई पहिलो च्याप्टर तथा स्थानिय नेपालभाषा र नेपाल लिपिलाई दोस्रो बनाइएको छ । त्यस्तै कला, सम्पदा, संस्कार, संस्कृतिलाई तेस्रो र स्थानिय पेशा व्यवसायलाई चौंथो च्याप्टरको रुपमा समावेश गरिएको छ । चार विषय मध्ये स्थानिय नेपालभाषा र नेपाल लिपिको लागि २२ पाठ घण्टी मात्र छुट्याइएको छ ।

यसमा भाषासेवी र भाषाप्रेमी महानुभावहरुले सुरुदेखि नै नेपालभाषाको विषयलाई अनिवार्य गर्नुपर्नेमा ध्यानाकर्षण गराउँदै आएको छ । स्थानिय सरकार सञ्चालन ऐन २०७४ को परिच्छेद ३ अन्तर्गत काम, कर्तव्य र अधिकारले मातृभाषाको माध्यमबाट आधारभूत र माध्यमिक तहमा शिक्षा दिन पाउने व्यवस्था छ । सोही विषयलाई ध्यानाकर्षण गराउन पाठ्यक्रम निर्माण भइरहेको अवस्थादेखि अहिलेसम्म पटक पटक अनुरोध गरेका छौं । तर यो विषय सुनुवाइ भएको छैन । त्यसैले पुनः यहि पत्रमार्फत तपाइँ तथा पाठ्यक्रम निर्माण समिति तथा जनप्रतिनिधिहरुको आआफ्नो दललाई तपसिल बमोजिमको निवदेन दिएका छौं ।

१) मध्यपुर थिमि नगरपालिकाको नारा ‘हाम्रो कला हाम्रो संस्कृति, मध्यपुर थिमि हाम्रो सम्पत्ति’ हो । त्यसैले कला, संस्कृतिरुपी मध्यपुरको सम्पत्तिको आधार अर्थात स्थानिय मातृभाषा (नेपालभाषा) संरक्षण गर्नको लागि नगरपालिकास्तरले ध्यान दिनुहुन अनुरोध छ । त्यसको लागि संस्थागत र सामुदायिक विद्यालयस्तरमा नेपालभाषा अनिवार्य गरिदिन निवदेन गरेका छौं ।

२) मध्यपुर थिमि नगरपालिकाले कला, संस्कृति, भाषा तथा अन्य स्थानिय मूर्त र अमूर्त सम्पदालाई संरक्षण, सम्बद्र्धन र प्रबद्र्धन गर्नको लागि गुरु योजना प्रस्ताव गरेको छ । सोही गुरु योजनामा स्थानिय भाषा, कला, संस्कृति तथा सम्पदा संरक्षण, सम्बद्र्धन र प्रबद्र्धन गर्नुपर्ने सुझाव उल्लेख गरिए बमोजिम स्थानिय नेपालभाषा संरक्षण गर्ने हाम्रो पनि दायित्व भएकोले यसमा ध्यान दिनुहुन अनुरोध छ ।

३) नेपालको संविधान २०७२ ले नेपालमा बोलिने सबै समुदायका मातृभाषालाई राष्ट्र भाषाको मान्यता दिँदै त्यसलाई स्वतन्त्र रुपमा उपयोग र विकास गर्न पाउने तथा शिक्षा लिन पाउने व्याख्या गरेको छ । साथै नेपाल संघीय व्यवस्थामा गइसकेको सन्दर्भमा स्थानिय सरकारले आआफ्नो क्षेत्रभित्र रहेका जाती, भाषा, संस्कृति, सभ्यता तथा सम्पदालाई संरक्षण र सम्बद्र्धन गर्ने अधिकार पाएको छ । बहुसंख्यक जनताले बोल्ने एक वा एकभन्दा बढी राष्ट्र भाषालाई प्रदेश सरकारले समेत कानुन बनाइ लागु गर्नसक्ने अधिकार दिएको छ । त्यस्तै स्थानिय सरकार सञ्चालन ऐन २०७४ को परिच्छेद ३ अन्तर्गत गाउँपालिका तथा नगरपालिकाको काम, कर्तव्य र अधिकारको बुँदा ‘ज’ मा मातृभाषाको माध्यमबाट संस्थागत र सामुदायिक विद्यालयस्तरीय आधारभूत र माध्यमिक तहमा शिक्षा दिन पाउने व्यवस्था छ । त्यसैले विद्यालयस्तरमा नेपालभाषा अनिवार्य गर्नुहुन अनुरोध छ ।

४) संघीय सरकारले पालिकालाई सशक्त बनाउन प्रत्यायोजन गरेको अधिकारलाई काठमाडौं महानगरपालिकाले भरपूर उपयोग गरी नेपालभाषाको विषयलाई पाठ्यक्रममा अनिवार्य लागू गर्दै स्थानिय भाषा संरक्षणसँगै स्थानियबासीको क्षमता विकास गरी रोजगारी सिर्जना गरेको हामीसँग नजीर छ । काठमाडौं महानगरपालिका र नगरपरिषद्ले आफ्नो अधिकार प्रयोग गरी उक्त मातृभाषा÷स्थानिय विषयलाई शिक्षकको कोटा व्यवस्था गरी संस्थागत र सामुदायिक विद्यालयहरुमा लागू गर्ने निर्णय गरी स्थानिय भाषा (नेपालभाषा) संरक्षणको पहल गरेको छ । मध्यपुर थिमि नगरपालिका नेवाः समुदायको बाहुल्य भएको क्षेत्र हो । नेवाः समुदाय नेपाल मण्डलका आदिवासी र काठमाडौं उपत्यकाका मूलबासी भएको सन्दर्भमा यहाँको सभ्यता, संस्कृति, सम्पदालाई सबै विद्यार्थीहरुले अध्ययन र जानकारी राख्नु वान्छनीय छ । त्यसैले आगामी शैक्षिक सत्रदेखि नै लागू हुनेगरी पाठ्यक्रम, पाठ्यपुस्तक तथा शिक्षक कोटा निर्धारण गरिदिनुहुन अनुरोध छ ।

५) आइएलओ १६९ जेनेभा महासन्धिलाई नेपालले समर्थन गरेको सन्दर्भमा आदिवासीहरुले आआफ्नो मातृभाषा प्रयोग गर्ने गराउने अधिकार सुनिश्चित गरिएको छ । यसलाई पालिकास्तरको स्थानिय सरकार सञ्चालन ऐनले सम्बोधन गर्नसक्ने अधिकार दिएको हुनाले यो विषयमा ध्यान दिन अनुरोध छ ।

६) मध्यपुर थिमि नगरपालिकामा सक्रिय रहेका विभिन्न नगरस्तरीय पार्टी कमिटीका जनप्रतिनिधिहरुले अन्तर्राष्ट्रिय कानुन, ०७२ साल जारी गरिएको नेपालको संविधान, स्थानिय सरकार सञ्चालन ऐन २०७४ लाई आत्मसाथ गरी नगरपालिकाको नारालाई सार्थक तुल्याउने क्षेत्रमा प्रतिबद्धता जाहेर गरी विद्यालयस्तरीय पाठ्यक्रममा अनिवार्य नेपालभाषा लागू गराउने अपेक्षा गर्दछौं ।

संयोजक

कृष्णकाजी मानन्धर (केके मानन्धर)

नेपालभाषा संरक्षण अभियान, मध्यपुर

मितिः ११४१ तछलाथ्व चतुर्थी

२०७८ जेठ ३१ गते, सोमबार

श्री मदनसुन्दर श्रेष्ठजु

प्रमुख मध्यपुर थिमि नगरपालिका

भक्तपुर

मूखँः स्थानिय पाठ्यक्रमय् नेपालभाषा विषय अनिवार्य यायेगु सम्बन्धय् ।

उपरोक्त सम्बन्धय् मध्यपुर थिमि नगरपालिकां स्थानिय संस्थागत व सामुदायिक ब्वनेकू तगिंया पाठ्यक्रम दयेकाः निदँ थुखय्निसें लागू यानाच्वंगु हनेबहःगु विषय खः । थुकियात मध्यपुर थिमि नगरपालिकां शिक्षा क्षेत्रय् चूलाकूगु उपलब्धिया कथं कायेमाः । थुकिया नितिं छिनाप पाठ्यक्रम निर्माण समितिया कजि रामकृष्ण दुवाल, दुजः सूर्य भण्डारी अले चरण केशरी श्रेष्ठपिन्त सुभाय् देछानाच्वना । पाठ्यक्रम दयेकेत मुंकूगु छ्यातानिसें माःकथंया तयारीया नितिं भूमिका म्हितूपिं सकलें भाजुमय्जुपिन्त न सुभाय् दु ।

मध्यपुरया पाठ्यक्रमय् भूगोल, इतिहास व पर्यावरणयात न्हापांगु च्याप्टर अले स्थानिय नेपालभाषा व नेपाल लिपियात निगूगु दयेकातःगु दु । अथेहे कला, सम्पदा, संस्कार, संस्कृतियात स्वंगूगु अले स्थानिय पेशा व्यवसाययात प्यंगूगु च्याप्टरय् दुथ्याकातःगु दु । प्यंगू विषय मध्ये स्थानिय नेपालभाषा व नेपाल लिपिया नितिं २२गू पाठ घण्टी जक फ्यानातःगु दु ।

थुकिइ भाषासेवी व भाषाप्रेमी भाजुमय्जुपिन्सं सुरुनिसें हे नेपालभाषाया विषययात अनिवार्य यायेमाःगुलिइ ध्यानाकर्षण याकावःगु दु । स्थानिय सरकार सञ्चालन ऐन २०७४ या परिच्छेद ३ अन्तर्गत काम, कर्तव्य व अधिकारं मातृभाषाया माध्यमं आधारभूत व माध्यमिक तगिंमय् शिक्षा बिइदइगु  व्यवस्था दु । थ्वहे विषययात ध्यानाकर्षण याकेगु नितिं पाठ्यक्रम दयेकाच्वंगु ईलंनिसें आःतक तारन्ताः इनाप यायेधुनागु जुल । तर थ्व विषय सुनुवाइ जूगु अवस्था मदुनि । अथेथुयाः हाकन थ्वहे पौपाखें छि, पाठ्यक्रम निर्माण समिति अले नगरपरिषद्य् ब्वति दुथ्याःपिं जनप्रतिनिधिपिनिगु दलयात तकं निवदेन बियागु जुल ।

१) मध्यपुर थिमि नगरपालिकाया नारा ‘हाम्रो कला हाम्रो संस्कृति, मध्यपुर थिमि हाम्रो सम्पत्ति’ खः । अथेजुयाः कला, संस्कृतिरुपी मध्यपुरया सम्पत्तिया लिधंसा अथेधइगु स्थानिय मातृभाषा (नेपालभाषा) संरक्षण यायेत नगरपालिकास्तरं ध्यान बीत इनाप यानाच्वना । उकिया नितिं संस्थागत व सामुदायिक ब्वनेकू तगिंमय् नेपालभाषा अनिवार्य यानाबीत इनाप यानाच्वना ।

२) मध्यपुर थिमि नगरपालिकां कला, संस्कृति, भाषा अले मेमेगु स्थानिय मूर्त व अमूर्त सम्पदायात संरक्षण, सम्बद्र्धन व प्रबद्र्धन यायेगु ताः तयाः गुरुयोजना प्रस्ताव याःगु दु । वहे गुरु योजनाय् स्थानिय भाषा, कला, संस्कृति व सम्पदा संरक्षण, सम्बद्र्धन अले प्रबद्र्धन यायेमाःगु छ्याता न्ह्यथंकथं स्थानिय नेपालभाषा संरक्षण यायेगु झीगु न दायित्व जूगुलिं थुकिइ ध्यान बीत इनाप यानाच्वना ।

३) नेपालया संविधान २०७२ नेपालय् ल्हाइगु सकलें समुदायया मातृभाषायात राष्ट्र भाषाया मान्यता ब्यूसें उकियात स्वतन्त्र कथं छ्यलेदयेमाःगु व विकास यायेदयेमाःगुनिसें शिक्षा काये दयेमाःगु व्याख्या यानातःगु दु । अथेहे नेपाल संघीय व्यवस्थाय् वनेधुंकूगु सन्दर्भय् स्थानिय सरकारं थःथःगु क्षेत्रदुनेया जाती, भाषा, संस्कृति, सभ्यता व सम्पदायात संरक्षण व सम्बद्र्धन यायेगु अधिकार चूलाकूगु दु । बहुसंख्यक जनतां ल्हाइगु छगू वा छगू स्वयां उप्वः राष्ट्र भाषायात प्रदेश सरकारं तकं कानुन दयेकाः लागू यायेफइगु अधिकार दु । अथेहे स्थानिय सरकार सञ्चालन ऐन २०७४ या परिच्छेद ३ अन्तर्गत गाउँपालिका व नगरपालिकाया काम, कर्तव्य व अधिकारया बुँदा ‘ज’ लय् मातृभाषाया माध्यमं संस्थागत व सामुदायिक ब्वनेकू तगिंमय् आधारभूत व माध्यमिक तगिंमय् शिक्षा बीदइगु व्यवस्था दु । अथेजुयाः ब्वनेकू तगिंमय् नेपालभाषा अनिवार्य यायेत अनुरोध यानाच्वना ।

४) संघीय सरकारं पालिकायात सशक्त यायेत प्रत्यायोजन याःगु अधिकारयात येँ महानगरपालिकां भरपूर उपयोग यानाः नेपालभाषाया विषययात पाठ्यक्रमय् अनिवार्य लागू याकूसें स्थानिय भाषा संरक्षणनाप स्थानियबासीया क्षमता विकास यानाः लजगाः ब्वलंकूगु झीनाप नजीर दु । येँ महानगरपालिका व नगरपरिषदं थःगु अधिकार छ्यलाः मातृभाषा÷स्थानिय विषययात शिक्षकया कोटा व्यवस्था यानाः संस्थागत व सामुदायिक ब्वनेकू तगिंमय् लागू यायेगु निर्णय यानाः स्थानिय भाषा (नेपालभाषा) संरक्षणया पहल याःगु दु । मध्यपुर थिमि नगरपालिका नेवाः समुदायया बाहुल्य दुगु क्षेत्र खः । नेवाः समुदाय नेपाल मण्डलया आदिवासी अले स्वनिगःया मूलबासी जूगु ल्याखं थनया सभ्यता, संस्कृति, सम्पदायात सबलें विद्यार्थीतय्सं अध्ययन यानाः जानकारी तयेगु वान्छनीय जू । अथेजुयाः वइगु शैक्षिक सत्रनिसें लागू जुइकथं पाठ्यक्रम, पाठ्यपुस्तक व शिक्षक कोटा निर्धारण यायेत इनाप यानाच्वना ।

५) आइएलओ १६९ जेनेभा महासन्धियात नेपालं समर्थन याःगु सन्दर्भय् आदिवासीतय्गु थःथःगु मातृभाषा छ्यलेगु अधिकारयात सुनिश्चित याःगु दु । थुकियात पालिकास्तरया स्थानिय सरकार सञ्चालन ऐनं सम्बोधन यायेफइगु अधिकार बियातःगु हुनिं थ्व विषयलय् ध्यान तयेत इनाप यानाच्वना ।

६) मध्यपुर थिमि नगरपालिकाय् सक्रिय दुगु थीथी नगरस्तरीय पार्टी कमिटीया जनप्रतिनिधिपिन्सं  अन्तर्राष्ट्रिय कानुन, ०७२ सालय् जारी जूगु नेपालया संविधान, स्थानिय सरकार सञ्चालन ऐन २०७४ यात आत्मसाथ यानाः नगरपालिकाया नारायात सार्थक यायेत बचं ब्यूसें ब्वनेकू तगिंया पाठ्यक्रमय् अनिवार्य नेपालभाषा लागू याइगु अपेक्षा यानाच्वना ।

कजि

कृष्णकाजी मानन्धर (केके मानन्धर)

नेपालभाषा संरक्षण अभियान, मध्यपुर

९८५१०८६५६३