‘रेड पाण्डा’ संरक्षण चुनौतीपूर्ण बन्दै ।।
मान बहादुर कुँवर, रेडियो खुला आकाश जुम्ला
लजालु स्वाभावको सुन्दर जीव ‘रेड पाण्डा’ संरक्षण चुनौतीपुर्ण बन्दै गएको छ । नेपालमा यसकोे संरक्षणमा क्रियाशील रेड पाण्डा नेटवर्कले मुलुकभित्रका ३५ जिल्लामा अध्ययन गरिसकेको छ । तर चरिचरण क्षेत्र विस्तार, जंगलमा भेडा गोठालाले जथाभावी कुकुर छोड्नु, वनमा आगजगी गर्नु, पानीको स्रोत घट्नु अनि बासस्थान र आहारा सकिँदै जानु लगायतका कारण रेडपाण्डा लोप हुने खतरा बढेको छ । २०७८, भाद्र महिनाको अन्तिम साता, हातेमालो सेवा समाजले जुम्लाको तातोपानी–८ को नदै सामुदायिक वनमा रेडपाण्डाको वेसलाइन सर्वेक्षण र अनुसन्धान गरेको थियो । उक्त अनुसन्धानको नेतृत्व गर्नुभएका हातेमालो सेवा समाज जुम्लाका कार्यक्रम अधिकृत विकास भण्डारीले ६० किलोमिटर लामो पैदल यात्रा पछि खस्रु र निगालोले झाँगिएको वनमा घण्टौंसम्म डुल्दा पनि रेडपाण्डा नभेटिएको बताउनुभयो । रेडपाण्डा लजालु स्वभावको हुने भएकाले पनि यसको संरक्षणमा चुनौति छ । चरिचरण क्षेत्र विस्तार, जंगलमा भेडा गोठालाले जथाभावी कुकुर छाडा छोड्नु, आहारको विनास हुँदै जानुु लगायतका कारण रेडपाण्डा लोप हुँदै गएको सामुदायिक वन उपभोक्ता महासंघ जुम्लाका अध्यक्ष गोकर्ण चौंलागाईले बताउनुभयो । जुम्लाको पातारासि, तातोपानी र सिंजा गाउँपालिकामा रेडपाण्डा पाइन्छ । जुम्लाका यि तिन पालिकामा रेडपाण्डाको संरक्षणका विषयमा काम गर्र्दै आएको कर्णाली हातेमालो सेवा समाज जुम्लाका कार्यकारी निर्देशक टेकवहादुर रावतले बताउनुभयो । रेडपाण्डाको बासस्थान २२ सयदेखि ४८ सय मिटर उचाइमा हुन्छ । यो प्रायः रूखमा बस्छ । डिभिजन वन कार्यालय जुम्लाका अनुसार राष्ट्रिय निकुञ्ज तथा वन्यजन्तु संरक्षण ऐन २०२९ मा कुनै पनि व्यक्तिले रेडपाण्डा नियन्त्रणमा राखेको वा मारेको र ओसारपसार गरेको पाइएमा १ देखि १० वर्षसम्म कैद वा एकदेखि पाँच लाखसम्म जरिवाना वा दुवै सजाय हुने प्रावधान रहेको छ।
